Naar de inhoud

Kennisbank · Onderzoek ·

Draagvlakonderzoek: zo meet je of inwoners achter een plan staan

Een draagvlakonderzoek meet of inwoners een concreet plan steunen, onder welke voorwaarden twijfelaars mee kunnen en waar de zorgen zitten. Wie je bevraagt en hoe je de vraag stelt, bepalen de uitslag. Combineer een peiling onder inwoners met gesprekken, en rapporteer per wijk en leeftijd.

Een draagvlakonderzoek meet of inwoners achter een concreet plan staan: wie het steunt, wie ertegen is, en onder welke voorwaarden de twijfelaars mee kunnen. De uitslag hangt af van twee keuzes die je vooraf maakt: wie je bevraagt en hoe je de vraag stelt. Een peiling onder inwoners laat de verhoudingen zien, gesprekken leveren de argumenten. Aan de raad rapporteer je wat de deelnemers vinden, per wijk en leeftijd, met het aantal deelnemers erbij.

Dit artikel is voor wie een draagvlakonderzoek voorbereidt, bij een herindeling, een opvanglocatie, een energieproject of de herinrichting van een plein, en de uitkomst straks aan het college of de raad moet uitleggen.

Wat een draagvlakonderzoek meet

Draagvlak is meer dan een meerderheid voor of tegen. Een bruikbaar draagvlakonderzoek meet vier dingen:

  • Kennis. Weten inwoners waar het plan over gaat? Wie het plan niet kent, geeft een oordeel over een gerucht. Leg het plan in de vragenlijst daarom kort uit, met een kaartje als het om een plek gaat.
  • Houding. Steunt de inwoner het plan, is hij ertegen, of twijfelt hij?
  • Voorwaarden. Wat moet er gebeuren voordat iemand die twijfelt het plan kan steunen? Denk aan verkeersmaatregelen, een vast aanspreekpunt of afspraken over de looptijd.
  • Zorgen. Welke gevolgen verwachten inwoners voor hun eigen straat of wijk?

Amersfoort laat zien waarom de voorwaarden ertoe doen. De gemeente moet volgens de spreidingswet opvangplekken voor asielzoekers regelen, en vroeg inwoners toch hoe ze tegenover opvang staan. Aan het online onderzoek deden 5.015 mensen mee. Op de pagina Wat inwoners zeggen over opvanglocaties vat de gemeente de houding zo samen:

  • 49% (helemaal) mee eens: “Het is onze plicht om asielzoekers op te vangen”.
  • 36% (helemaal) mee oneens: “Amersfoort biedt al genoeg opvang”.
  • 14% neutraal: “Ik heb zorgen over veiligheid en overlast” of “Ik heb vragen en voorwaarden”.
  • 1% “zeg ik liever niet / weet ik niet”.

De gemeente concludeert dat inwoners verdeeld zijn. Die 14% is voor de uitvoering de nuttigste groep: daar staat wat nodig is om opvang goed te regelen.

Wie je bevraagt bij een draagvlakonderzoek

De groep die je bevraagt, bepaalt de uitslag. Een windturbine aan de rand van de gemeente kan in de hele gemeente een meerderheid hebben en in het dorp ernaast geen. Beide cijfers kloppen. Leg daarom vooraf vast:

  • Het gebied. De hele gemeente, de wijk waar het plan komt, of allebei. Kies je allebei, rapporteer ze dan apart. Denk ook aan inwoners net over de wijkgrens die de gevolgen merken: wie je buiten het gebied laat, kan achteraf terecht zeggen dat zijn stem ontbreekt.
  • De leeftijd. Vanaf welke leeftijd vraag je mee? Druten en Wijchen zouden bij hun draagvlakonderzoek naar een herindeling alle kiesgerechtigden uitnodigen, meldde Binnenlands Bestuur op 23 september 2020. Een onderzoeksbureau zou de uitkomsten wegen naar leeftijd, geslacht en dorpskern, en er stonden twintig bijeenkomsten op het programma.
  • De opzet. Een uitnodiging aan een aselecte steekproef, een open link via de krant en sociale media, of allebei. Met een goede steekproef en genoeg respons doe je uitspraken over de inwoners. Met een open link rapporteer je over de deelnemers. Wanneer je welke nodig hebt, lees je in representatief onderzoek onder inwoners.

In Gemeentepeiler stel je eigen postcodegebieden samen, naast de landelijke wijk- en buurtindeling. Je zet de peiling uit in dat gebied, filtert de uitslag erop en rapporteert erover. Zo leg je de uitslag van het dorp naast die van de hele gemeente, op het kaart-dashboard.

De vraag in een draagvlakonderzoek neutraal stellen

Hoe je de vraag stelt, verschuift de uitslag net zo hard als wie je bevraagt. Vijf regels:

  1. Noem het plan concreet. Plek, omvang en looptijd. “Wat vind je van een sporthal aan de Dorpsstraat, met een parkeerterrein voor 80 auto’s?” zegt meer dan “Wat vind je van meer sportvoorzieningen?”. Het voorbeeld is verzonnen.
  2. Laat het doel uit de vraag. “Steun je het plan om de wijk veiliger te maken?” stuurt al naar ja. Meer voorbeelden staan in suggestieve en leidende vragen herkennen en vermijden.
  3. Gebruik een evenwichtige schaal. Evenveel stappen voor als tegen, met een midden.
  4. Geef twijfel een eigen antwoord en vraag door. Wie twijfelt, krijgt de vervolgvraag welke voorwaarde het verschil maakt.
  5. Vraag naar gevolgen in een open vraag. “Wat verandert er voor jouw straat als dit plan doorgaat?” levert de zorgen op die je in de uitvoering kunt oplossen.

Hoe je de rest van de vragenlijst opbouwt, staat in vragenlijst opstellen voor inwoners.

Tellen neutrale antwoorden mee? Rapporteer ze altijd, en apart. Reken je het percentage voorstanders uit zonder de neutrale antwoorden en “weet ik niet”, dan komt het hoger uit dan wanneer je ze meetelt. Beide mag, zolang je erbij zegt welke noemer je gebruikt. Amersfoort toont alle vier de groepen naast elkaar, tot en met de 1% die “weet ik niet” koos.

Draagvlak bij een gemeentelijke herindeling

Bij een herindeling is draagvlak een vast toetsingspunt van het kabinet. Volgens de Rijksoverheid, op de pagina over gemeentelijke herindeling, moet het herindelingsadvies duidelijk maken wat inwoners, bedrijven, instellingen en de bestuurlijke omgeving van de voorgenomen herindeling vinden. Op het herindelingsontwerp kan iedere belangstellende acht weken een zienswijze geven. De richtlijnen staan in het Beleidskader gemeentelijke herindeling.

Hilversum en Wijdemeren gaan samen, met 1 januari 2027 als beoogde datum. De Eerste Kamer nam de wet op 7 juli 2026 aan. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel staat dat de minister verlangt “dat er wordt geïnvesteerd in het peilen en vergroten van het maatschappelijk draagvlak”. De twee gemeenten deden dat met verschillende middelen:

  • In het voorjaar van 2024 hield Hilversum een eerste peiling onder inwoners en ondernemers.
  • Daarna volgden gezamenlijke themabijeenkomsten, een jongerenbijeenkomst en straatinterviews in wijken van beide gemeenten.
  • Op het herindelingsontwerp kwamen 48 zienswijzen binnen, waarvan 29 van inwoners.

Het draagvlak voor een herindeling bestaat zo uit meerdere bronnen naast elkaar: een peiling voor de breedte, gesprekken voor de argumenten en zienswijzen voor wie zich formeel wil laten horen.

De uitslag van een draagvlakonderzoek aan de raad

Een raadslid dat de uitslag leest, wil weten op wie de cijfers slaan. Zet daarom bovenaan:

  • De noemer. Hoeveel deelnemers, uit welk gebied, in welke periode, en via welke opzet: steekproef of open link.
  • De uitslag per wijk en leeftijd. Een gemiddelde voor de hele gemeente verbergt precies het verschil tussen het dorp naast de windturbine en de rest.
  • De voorwaarden en zorgen. Wat de twijfelaars nodig hebben, en wat de gemeente daarmee doet.
  • Wat de gesprekken opleverden. Amersfoort legde het online onderzoek naast zes wijk- en dorpsgesprekken met 92 deelnemers, twee stadsgesprekken met 83 deelnemers en vijf straatgesprekken. De cijfers laten zien hoe de verhoudingen liggen, de gesprekken waarom.

Draagvlak verandert. Een plan dat wordt aangepast na de eerste ronde, verdient een tweede meting met dezelfde vraag. Dan zie je of de aanpassing verschil maakte, en kun je dat aan de raad laten zien.

Met Gemeentepeiler zet je zo’n peiling onder inwoners uit via een link of QR-code die opent in de browser, zonder installatie. Per antwoord klap je de verdeling naar leeftijd open, en op de kaart klik je een gebied aan om de cijfers van die wijk te zien. De uitslag exporteer je naar Excel, CSV of PDF voor de bijlage bij het raadsvoorstel. Deelnemers die hun e-mailadres achterlaten, krijgen automatisch een e-mail als je een nieuwe openbare peiling uitzet voor hun gebied en leeftijdsgroep. Zo stel je dezelfde vraag na een aanpassing opnieuw aan dezelfde inwoners.

Begin met één vraag.
Wij regelen de rest.

Zonder bureau en zonder offerte: binnen een dag staat je panel live, in de huisstijl van je gemeente. In een demo van 20 minuten laat Rens zien hoe je eerste peiling eruitziet, met de uitslag per wijk erbij.